Universiteit van Amsterdam:

Profiel Socrates-leerstoel Universiteit van Amsterdam 1 (Faculteit Natuurkunde, Wiskunde en Informatica)

Prof. dr. Tsjalling Swierstra

Bijzondere leeropdracht: 'Filosofie en ethiek in de levenswetenschappen vanuit humanistisch perspectief'.

email: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.

Tsjalling Swierstra (1960) studeerde filosofie (cum laude) en politicologie (cum laude) aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit van Amsterdam. Hij promoveerde in 1998 te Groningen op het politiek-filosofische proefschrift De sofocratische verleiding (Kampen, 1998). Promotores: Lolle Nauta en Cees Schuyt. De kernstelling van zijn proefschrift luidt dat dominante opvattingen van ethiek ondemocratisch van aard zijn, omdat ze ten onrechte gemodelleerd zijn naar - inmiddels als verouderd te beschouwen - opvattingen over wetenschap.
Sinds 1996 is hij als techniekfilosoof verbonden aan de Universiteit Twente, waar hij als hoofddocent leiding geeft aan de onderzoekslijn ‘Ethics and Politics of Emerging Technologies’. Samen met collega Arie Rip ontwikkelde hij een overzicht over terugkerende argumenten en argumentatiepatronen in publieke discussies over nieuwe en toekomstige wetenschap en technologie (ethics of New and Emerging Science and Technology: NEST-ethics). Hij publiceerde verder onder meer over kloneren, voortplantingstechnologie, genomics en nano-technologie. Hij is vooral geïnteresseerd in de manieren waarop ethische overtuigingen mede vorm geven aan wetenschappelijk en technologisch onderzoek, maar ook hoe - andersom - wetenschap en technologie leiden tot veranderingen in onze moraal en onze levensbeschouwing. Terugkerende vragen in zijn werk zijn: hoe kunnen we de dynamische wisselwerking tussen wetenschap en techniek enerzijds, cultuur en ethiek anderzijds, analyseren, beoordelen en erop anticiperen? Om die wisselwerking te kunnen analyseren moeten we gangbare begrippen opnieuw overdenken. Zo valt bijvoorbeeld op dat ethici wel veel hebben nagedacht over onwrikbare fundamenten, maar niet over morele verandering. Om die wisselwerking te kunnen beoordelen, moet een antwoord worden gevonden op de vraag, of we voor zo’n beoordeling nog wel waarden en principes kunnen gebruiken, terwijl we weten dat die door de wetenschappelijke en technologische ontwikkeling wellicht ter discussie zullen komen te staan. En tenslotte: is het mogelijk om met behulp van onze verbeeldingskracht op een geïnformeerde en systematische manier te anticiperen op hoe nieuwe of ‘aangekondigde’ wetenschap en technologie onze moraal en levensbeschouwing onder druk zullen zetten? Samen met een aantal collega’s werkt Swierstra aan de ontwikkeling van techno-ethische toekomstscenario’s.
Naast zijn techniekfilosofische werk publiceert Swierstra ook regelmatig over maatschappelijke kwesties, zoals over de keerzijden van het keuzevrijheidsideaal, over de behoefte aan een maatschappelijk beschavingsoffensief, over de oorzaken van maatschappelijke polarisatie, en over de noodzaak onze prestatie-samenleving om te vormen richting een respect-maatschappij.
In 2006 verzorgde hij de Socrates-lezing van het Humanistisch Verbond.
Als Socrates-hoogleraar bij de Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica van de Universiteit van Amsterdam doet hij onderzoek en verzorgt hij onderwijs op het gebied van de 'Filosofie en ethiek in de levenswetenschappen vanuit humanistisch perpectief'. Op het gebied van de levenswetenschappen volgen de ontwikkelingen elkaar de laatste jaren razendsnel op. Denk aan het in kaart brengen van het menselijke genoom in 2001. Veel van die ontwikkelingen zullen leiden tot allerlei praktische veranderingen, bijvoorbeeld in de medische zorg, maar ook op het gebied van onze wereld- en mensbeschouwing. Welke zijn dat en hoe kunnen we daar het beste mee om gaan? En is het denkbaar dat een maatschappelijke discussie de richting van onderzoek en techniekontwikkeling kan meebepalen? En wat kan het humanisme met zijn rijke traditie hier bijdragen? Dat zijn de vragen waarover Swierstra zich buigt.

Het humanisme vormt voor Swierstra tegelijk een inspiratiebron en een opgave. Humanisme en anti-dogmatisme ziet hij als onlosmakelijk verbonden. Humanisten begrijpen moraal - net als wetenschap en technologie - als product van menselijke inventiviteit, en daarmee als onderwerp van leerprocessen en revisies. Dat is cruciaal, wanneer we nadenken over de maatschappelijke invloed van wetenschap en technologie. Beide zijn dynamische krachten die het bestaande voortdurend uitdagen. Alleen als de moraal ook dynamisch leert te zijn, heeft zij kans om de richting van de wetenschappelijke en technologische ontwikkeling te beïnvloeden. En om antwoorden te vinden voor de nieuwe wereld die wetenschap en technologie voor ons ontsluiten en scheppen. Het humanisme stelt dat wetenschap en technologie bij moeten dragen aan de menselijke bloei en zelfontplooiing. Maar als ook de menselijke natuur maakbaar wordt, in hoeverre kan het humanisme zich daar dan nog op beroepen? Het humanisme moet daarom opnieuw overdacht worden in het licht van de nieuwe levenswetenschappen. Dat is de taak die Swierstra zichzelf stelt.